Dược Liệu

[ Anh Túc Xác ] Công dụng và các bài thuốc quý từ anh túc xác

Anh túc xác là dược liệu được bào chế từ lớp vỏ quả khô của cây thuốc phiện. Vị thuốc này có tác dụng giảm đau, cầm tiêu chảy, chữa ho dai dẳng kéo dài. Dưới đây là những thông tin chi tiết về loại dược liệu này.

  • Tên khác: Cây nàng tiên, a phiến, trẩu, cây thuốc phiện, phù dung, oanh túc xác, ngự mễ xác.
  • Tên khoa học: Papaver somniferum L.
  • Họ: Anh túc hay á phiện (Papaveraceae)

Thông tin về cây anh túc

Đặc điểm cấu trúc

Anh túc là cây thân thảo cao từ 1-1,5 mét. Thân cây có màu phớt lúc, lá dài, đầu ngọn và có hình bầu dục mọc ôm lấy thân. Hoa anh túc có màu đỏ, trắng, tím trên cùng một cây và chúng mọc riêng rẽ. 

Anh Túc Xác
Anh Túc Xác

Anh túc trồng sau 3 tháng là có thể trổ bông. Hoa anh túc chỉ tồn tại được trong thời gian rất ngắn rồi rụng đi. Sau đó nó cho ra quả nang. Quả có hình trụ dài hoặc hình cầu, chiều dài dao động từ 4 -7 cm và đường kính khoảng 3 – 6 cm. Khi chín, quả anh túc có màu vàng xám, phần cuống dưới quả phình to ra và vẫn còn núm trên đỉnh quả. Bên ngoài vỏ có nhiều vết cắt dọc hoặc ngang được tạo ra trong quá trình thu hoạch nhựa. Nhựa quả màu trắng thường được thu hoạch và phơi khô làm thuốc phiện. Anh túc xác là lớp vỏ bên ngoài quả của cây anh túc.

Tuổi thọ của cây anh túc khoảng 2 năm. Anh túc thường được trồng vào mùa đông bằng cách gieo hạt. 

Nguồn gốc và phân bố

Cây anh túc có nguồn gốc ở Ấn Độ, các nước Trung Á, Hy Lạp và Iran. Cây ưa sống ở các vùng núi cao.

Tại Việt Nam, trước đây loại cây này được trồng ở một số tỉnh miền núi phía Bắc nước ta như Yên Bái, Lạng Sơn hay Lai Châu. Tuy nhiên, đến nay, anh túc đã bị cấm trồng do hạn chế việc sản xuất ra thuốc phiện – một chất gây nghiện có tác hại khôn lường với sức khỏe.

Thu hái – Sơ chế

Sau khi được lấy hết nhựa, quả anh túc sẽ được hái làm dược liệu. Anh túc xác được sơ chế theo những cách sau:

  • Cách 1: Rửa sạch quả anh túc, tách bỏ hạt và gân màng bên trong. Giữ lại phần vỏ bên ngoài xắt mỏng ra. Cuối cùng đem sấy khô hoặc sao qua với mật ong, dấm rồi tán nhuyễn thành bột.
  • Cách 2: Sau khi rửa quả anh túc xong thì bỏ tai, gân màng. Đem phần vỏ bên ngoài phơi trong bóng râm. Xắt nhỏ ra, tẩm giấm hoặc sao với mật ong dùng dần.
  • Cách 3: Rửa sạch bụi bẩn dính bên ngoài quả, loại bỏ hạt, tai, gân màng. Lấy phần vỏ bên ngoài cắt nhỏ ra phơi trong bóng râm cho đến khi khô. Bước cuối cùng là lấy anh túc xác sao qua với mật ong hoặc sao với giấm cho vàng.

Vị thuốc anh túc xác

Anh túc xác là vị thuốc được sử dụng trong Đông y và chế dược trong y học hiện đại. Loại dược liệu này có các đặc điểm như sau:

  • Tính vị: Anh túc xá tính bình, sáp, vị chua, có độc, hơi lạnh
  • Quy kinh: Dược liệu này có khả năng đi vào các kinh túc quyết âm Can, Phế, Thận và Đại Trường
  • Tác dụng dược lý và chủ trị
  • Theo Đông y: anh túc xác được có tác dụng cố thu chính khí; chữa tiêu chảy, đại tiện ra máu; sáp trường, liễu phế, cầm xích bạch lỵ; trị ho mãn tính, ho dai dẳng lâu ngày không khỏi, đau nhức xương khớp, đau bụng, đau tim; chữa lao phổi, hen suyễn, thổ huyết
  • Theo y học hiện đại:

Hoạt chất Morphin trong anh túc xác có tác dụng giảm đau mạnh. Nó cũng giúp tăng sức chịu đựng của cơ thể đối với cơn đau. Ngoài ra, chất Codein cũng có công dụng tương tự nhưng nhẹ hơn Morphin.

Cả Morphin và Codein đều là những chất có tác dụng thôi miên. Tuy nhiên, chúng chỉ gây buồn ngủ nhẹ.

Hoa Anh Túc
Hoa Anh Túc

Trên hệ hô hấp, Morphin hoạt động như một chất ức chế mạnh gây thở nhanh, thở dốc, nghiêm trọng hơn là ngưng thở nếu dùng quá liều. Tuy nhiên, dùng Morphin với liều nhỏ có thể giúp ức chế cơn ho. Trong khi đó, hoạt chất Codein lại giúp long đờm và được sử dụng nhiều hơn do ít gây tác dụng phụ.

Ngoài ra, Morphin còn có thể khiến các mạch ngoại vi giãn nở, điều này dẫn đến hạ huyết áp. Đối với vết trường vị, chất này mặc dù được sử dụng với liều lượng rất thấp nhưng lại làm tăng trương lực, giảm nhu động ruột. Do vậy Morphin có thể gây táo bón nhưng ngược lại, nó hữu ích với người bị tiêu chảy.

Cách dùng và liều lượng anh túc xác

  • Liều lượng: 2 – 6g một ngày
  • Cách dùng: Dùng thuốc dưới dạng sắc , thuốc bột hay vo thành viên hoàn uống.

Độc tính anh túc xác

Anh túc xác có độc. Dùng không đúng cách hoặc quá liều có thể gây ra một số tác dụng phụ sau:

  • Ngộ độc 
  • Nghiện 
  • Nôn ói
  • Đau dạ dày
  • Ảnh hưởng đến chức năng gan, thận

Bài thuốc sử dụng anh túc xác

1. Chữa ho kéo dài 

  • Chuẩn bị: Anh túc xác 
  • Cách sử dụng: Anh túc xác loại bỏ hết phần gân bên ngoài, đem nướng với mật. Tán thuốc thành bột mịn bảo quản trong hũ thủy tinh uống dần. Khi sử dụng lấy 2g pha với nước và mật uống, sau vài ngày cơn ho sẽ thuyên giảm.

2. Chữa bệnh lao, hen suyễn, ho mãn tính, đổ mồ hôi trộm 

  • Chuẩn bị: 20g ô mai, 100g anh túc xác
  • Cách sử dụng: Anh túc xác sau khi bỏ đế và màng đem sao với giấm. Tiếp theo đem cà hai vị thuốc tán thành bột mịn. Mỗi ngày uống 1 lần vào buổi tối trước khi đi ngủ, liều dùng là 8g.

3. Chữa bệnh kiết lỵ

  • Chuẩn bị: Anh túc xác, hậu phác lượng bằng nhau
  • Cách sử dụng: Bỏ phần núm trên và dưới của anh túc xác, sau đó đập dập rồi đem nướng với mật cho đến khi chuyển màu hơi đỏ. Hậu phác loại bỏ vỏ, cho vào tô ngâm với nước cốt gừng để qua đêm, hôm sau đem nướng lên. Đem tất cả thuốc đã sơ chế tán thành bột mịn. Mỗi ngày uống 8 – 12g, dùng nước cơm để uống.

4. Trị tiêu chảy không cầm

  • Chuẩn bị: 1 cái anh túc xác, 10 cái đại táo nhục, 10 cái ô mai. 
  • Cách sử dụng: Tất cả các vị thuốc đã chuẩn bị kết hợp thành 1 thang. Cho thuốc vào ấm sắc với 1 chén nước đến khi cạn còn khoảng 7 phần. Gạn uống khi thuốc còn ấm.

5. Điều trị bệnh lỵ lâu ngày không khỏi

  • Chuẩn bị: Anh túc xác 400g
  • Cách thực hiện: Bỏ lớp màng của anh túc xác rồi chia làm 3 phần đều nhau. Một phần để sống, hai phần còn lại lần lượt đem sao với giấm và mật. Tất cả tán thành bột, trộn chung với mật rồi vo viên hoàn nhỏ cỡ hạt ngô. Bảo quản thuốc trong lọ thủy tinh có nắp đậy kín. Mỗi lần uống 8 – 12g chung với nước cơm.

6. Chữa bệnh lỵ cấp tính do thấp nhiệt ( xích bạch lỵ ) cho trẻ em

  • Chuẩn bị: Anh túc xác và binh lang mỗi vị 20g
  • Cách sử dụng: Sao anh túc xác với giấm trên chảo đồng, sau đó giã nhỏ. Binh lang cũng đem sao đỏ và tán nhỏ. Uống thuốc với mật ong ( xích lỵ ) hoặc nang đường ( bạch lỵ).

7. Chữa thổ tả, chán ăn, bạch lỵ cho trẻ em

  • Chuẩn bị: 40g anh túc xác, 40g trần bì ( vỏ cam ), 40g kha tử, 8g xuân sa, 8g chích thảo
  • Cách sử dụng: Tất cả tán bột mịn uống với nước cơm, ngày dùng 8 – 12g tùy theo tình trạng bệnh.

Những điều cần lưu ý khi sử dụng anh túc xác

1. Thận trọng khi dùng

Dùng anh túc xác với liều lượng lớn và lâu dài có thể gây nghiện, ngộ độc cùng nhiều tác hại nguy hiểm khác. Vì vậy, y học chỉ khuyến cáo sử dụng dược liệu này cho những trường hợp bị bệnh nghiêm trọng, chẳng hạn như những người bị bệnh ung thư cần giảm đau.

Việc sử dụng anh túc xác cũng cần có sự chỉ định, giám sát chặt chẽ của thầy thuốc, bác sĩ. Đồng thời, cân nhắc kỹ giữa lợi ích và nguy cơ trước khi sử dụng.

2. Những đối tượng nào không nên dùng anh túc xác?

Không dùng anh túc xác cho những đối tượng sau:

  • Phụ nữ mang thai
  • Người đang cho con bú
  • Trẻ nhỏ
  • Người có vấn đề về gan thận
  • Người bị táo bón, huyết áp thấp
  • Những đối tượng bị dị ứng với bất cứ thành phần nào của anh túc xác

3. Tương tác với thuốc và các chất khác

Anh túc xác có thể tương tác với:

  • Thuốc chống loét
  • Muối sắt
  • Thuốc Lorazepam hoặc Diazepam dùng trong điều trị loạn thần
  • Codeine
  • Thuốc điều trị bệnh trầm cảm
  • Rượu và các loại đồ uống có cồn khác

Trên đây là những thông tin về dược liệu anh túc xác. Mang một số lợi ích thiết thực cho sức khỏe nhưng người dân không được sử dụng bừa bãi. Đặc biệt, anh túc xác cũng là mặt hàng cấm buôn bán theo quy định của nhà nước. Bởi vậy, sản phẩm này chỉ được sử dụng khi có chỉ định của thầy thuốc, bác sĩ và không tùy tiện mua bán để không mắc vướng vào vòng lao lý.

12 tháng 06, 2021 - 771 Lượt xem
Cùng chuyên mục
Thuốc Celecoxib (thuốc chống viêm không steroid)
Thuốc Celecoxib (thuốc chống viêm không steroid)

Thuốc Celecoxib thực chất được bày bán rất nhiều ở các hiệu thuốc nhưng trong nhận thức của nhiều người cái tên Celecoxib có vẻ còn xa lạ. Vậy bài viết ngày hôm nay sẽ cung cấp cho các bạn thông tin thuốc Celecoxib là thuốc gì? Tác dụng & liều lượng ra sao. Hãy […]

[ Xử Lý Nhanh ] Trẻ Sơ Sinh Bị Ho Có Đờm Và Sổ Mũi hiệu quả
[ Xử Lý Nhanh ] Trẻ Sơ Sinh Bị Ho Có Đờm Và Sổ Mũi hiệu quả

Ho có đờm và sổ mũi khiến trẻ khó chịu, thường xuyên quấy khóc, mệt mỏi, lười ăn… Vậy nguyên nhân nào khiến trẻ gặp phải tình trạng này và chúng có nguy hiểm không? Làm thế nào để xử lý? Bài viết dưới đây sẽ giúp cha mẹ hiểu rõ hơn khi trẻ sơ […]

Thuốc Paracetamol (giảm đau, hạ sốt, chống viêm không Steroid)
Thuốc Paracetamol (giảm đau, hạ sốt, chống viêm không Steroid)

Khi cơ thể có những triệu chứng như đau đầu, sốt nhẹ, đau răng, nhức mỏi cơ,… bạn thường uống Paracetamol. Nhưng thật sự, bạn đã hiểu rõ Paracetamol là gì? Nó có tác dụng như thế nào không? Cùng tìm hiểu thông tin về loại thuốc này trong bài viết dưới đây. Paracetamol là […]

Thuốc Meloxicam (thuốc chống viêm không steroid)
Thuốc Meloxicam (thuốc chống viêm không steroid)

Thuốc Meloxicam là hoạt chất được sử dụng giảm đau và điều trị các bệnh về khớp như thoái hóa khớp, viêm khớp. Meloxicam 7.5mg có bày bán ở tất cả các quầy thuốc, bệnh viện có giá khoảng 50.000vnđ

xem nhiều trong tuần
[ Hướng Dẫn ] 11 Cách làm tăng kích thước vòng 1 ở tuổi dậy thì tại nhà [ Hướng Dẫn ] 11 Cách làm tăng kích thước vòng 1 ở tuổi dậy thì tại nhà
bài viết mới nhất Check Scam
12 Giờ 59 Phút - Blog chia sẻ kinh nghiệm, kiến thức, kỹ năng